لیسبون میزبان ۳۷ کشور برای تدوین قوانین جهانی هوش مصنوعی در سلامت

کنفرانس «جهت‌دهی به هوش مصنوعی در سلامت» (Shaping AI in Health) که به همت دفتر اروپایی WHO و با همکاری وزارت بهداشت پرتغال برگزار شد، یکی از مهم‌ترین رویدادهای بین‌المللی در حوزه تحول دیجیتال نظام‌های سلامت محسوب می‌شود. پیش از برگزاری کنفرانس اصلی، یک کارگاه تخصصی در روزهای ۱۳ و ۱۴ ژوئیه با حضور پژوهشگران، متخصصان سلامت و نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی برگزار شد تا فرصت‌ها و چالش‌های عملی کاربرد هوش مصنوعی در نظام‌های سلامت را بررسی کنند.

شکاف هشداردهنده؛ آماری که همه را به فکر فروبرد

دکتر هانس هنری پی. کلوگه، مدیر منطقه‌ای WHO برای اروپا، سخنرانی خود را با یک عدد آغاز کرد: «۸ درصد». او گفت: «این سهم کشورهایی در منطقه اروپا است که یک استراتژی اختصاصی هوش مصنوعی در حوزه سلامت دارند. فقط ۸ درصد». در مقابل، نزدیک به دو سوم کشورهای این منطقه در حال حاضر از هوش مصنوعی در تشخیص بیماری‌ها استفاده می‌کنند و نیمی از آنها چت‌بات‌های هوشمند بیمارستانی را راه‌اندازی کرده‌اند.

آمارهای تکان‌دهنده‌تر دیگر نشان می‌دهد که تنها از هر پنج کشور، یک کشور برای کادر درمان پیش از فارغ‌التحصیلی آموزش هوش مصنوعی ارائه می‌دهد و تنها از هر چهار کشور یک کشور، آموزش‌های حین‌خدمت دارد. تقریباً ۴۰ درصد کشورها هیچ راهنمای اخلاقی برای استفاده از هوش مصنوعی در سلامت تدوین نکرده‌اند.

دکتر کلوگه در بیانیه‌ای که با عنوان «پیش از آنکه شکاف‌ها غیرقابل‌جبران شوند، هوش مصنوعی در سلامت را حاکمیت بخشید» منتشر شد، هشدار داد: «هرچه حاکمیت بیشتر از کاربرد عقب بماند، هزینه انسانی سنگین‌تر خواهد بود. یک الگوریتم سوگیرانه می‌تواند تشخیص اشتباهی برای یک بیمار واقعی با عواقب واقعی تولید کند».

سه ستون اصلی برای یک برنامه کاری مشترک

کنفرانس حول سه محور اصلی سازماندهی شد: قوانین حاکم بر نحوه تنظیم‌گری و پاسخگویی هوش مصنوعی، ابزارها و زیرساخت‌های مورد نیاز برای استقرار ایمن، و نیروی انسانی و نهادهایی که این فناوری را به کار خواهند گرفت.

نکته کلیدی این نشست، تأکید بر «برنامه کاری» به جای انتشار یک بیانیه تشریفاتی بود. به گفته دکتر کلوگه: «آنچه ۳۷ کشور را به لیسبون آورده، کمبود جاه‌طلبی نیست، کمبود جهت‌گیری مشترک است. این گردهمایی جایی است که زمینه‌های مشترک را پیدا می‌کنیم و WHO به نیازهای واقعی کشورهای عضو گوش می‌دهد. ما با یک برنامه کاری از اینجا خارج می‌شویم، نه یک بیانیه».

همکاری ویژه کشورهای پرتغالی‌زبان

در حاشیه کنفرانس، نشست سطح‌بالایی میان وزیران بهداشت کشورهای پرتغالی‌زبان شامل پرتغال، برزیل، آنگولا، کیپ‌ورد، سائوتومه و پرینسیپ و تیمور-لسته برگزار شد. هدف این نشست، ایجاد نقشه راه همکاری لوسوفون در حوزه هوش مصنوعی و سلامت بود که قرار است در سال ۲۰۲۸ در اجلاس منطقه‌ای سلامت در برزیل رونمایی شود.

آنا پائولا مارتینز، وزیر بهداشت پرتغال، در سخنرانی افتتاحیه خود گفت: «هوش مصنوعی یک فرصت تاریخی برای تقویت نظام‌های سلامت و بهبود زندگی مردم است. موفقیت آن به اعتماد، حاکمیت اخلاقی و همکاری بستگی دارد. این نشست در لیسبون، تعهد مشترک ما را برای تضمین اینکه هوش مصنوعی در خدمت مردم باشد و نظام‌های سلامت را امن‌تر، عادلانه‌تر و تاب‌آورتر کند، دوباره تأکید می‌کند».

افق پیش رو

این کنفرانس نقطه عطفی در تلاش‌های جهانی برای ایجاد چارچوبی منسجم برای حاکمیت هوش مصنوعی در سلامت محسوب می‌شود. در حالی که ۹۸ درصد کشورهای عضو، بهبود مراقبت از بیمار را مهم‌ترین انگیزه برای پذیرش هوش مصنوعی می‌دانند، چالش اصلی اکنون نه در فناوری، بلکه در ایجاد قوانین، استانداردهای مسئولیت‌پذیری و آموزش نیروی انسانی است. همان‌طور که دکتر کلوگه تأکید کرد: «آینده هوش مصنوعی در سلامت را الگوریتم‌ها تعیین نمی‌کنند، بلکه چارچوب‌هایی که امروز می‌سازیم، مشارکت‌هایی که شکل می‌دهیم و اراده سیاسی که به کار می‌گیریم، تعیین‌کننده خواهند بود».