در نظام سلامت سنتی، اطلاعات مربوط به وضعیت بیماران بهصورت کاغذی یا پراکنده در مراکز مختلف ذخیره میشد. این مسأله علاوه بر تحمیل هزینههای مضاعف، منجر به تکرار آزمایشها، تأخیر در تصمیمگیری درمانی و گاه بروز خطاهای مرگبار میشد. با توسعه فناوری اطلاعات، ایده تشکیل پروندهای یکپارچه برای هر فرد، از تولد تا مرگ، در فضای دیجیتال قوت گرفت.
پرونده الکترونیک سلامت، شامل اطلاعات دقیق از سوابق بیماری، نسخهها، نتایج آزمایشها، حساسیتهای دارویی، مراجعات درمانی و حتی سبک زندگی فرد است. این اطلاعات بهصورت رمزنگاریشده و امن، در دسترس پزشکان مجاز قرار میگیرد و تصمیمگیری بالینی را متحول میسازد. در بحرانهایی نظیر تصادف یا بلایای طبیعی، دسترسی سریع به سوابق بیمار میتواند تفاوت میان زندگی و مرگ را رقم بزند.
از منظر کلان، این فناوری ابزار ارزشمندی برای سیاستگذاران سلامت محسوب میشود. تحلیل دادههای ملی، امکان رصد شیوع بیماریها، مدیریت منابع، و حتی پیشبینی اپیدمیها را فراهم میکند. همچنین، زمینهساز تحقق عدالت درمانی است؛ چرا که دیگر محل زندگی یا وضعیت اقتصادی، مانعی برای دریافت خدمات مناسب نخواهد بود.
اما مسیر پیادهسازی پرونده الکترونیک، با چالشهایی نیز همراه است. زیرساختهای ارتباطی، نبود نظام هویت دیجیتال یکپارچه، مقاومت برخی کادر درمان و دغدغههای امنیت دادهها از موانع جدی این فرآیندند. در بسیاری از کشورها، ازجمله ایران، نبود هماهنگی میان سامانههای اطلاعاتی مختلف، موجب جزیرهای شدن اطلاعات و اختلال در خدمات شده است.
نقش آموزش نیز در این میان حیاتی است. آشنایی پزشکان، پرستاران و کارمندان اداری با نحوه کار با این سامانه، نیازمند آموزش هدفمند و مستمر است. از سوی دیگر، رعایت اصول اخلاق حرفهای در حفظ حریم خصوصی بیماران، شرط ضروری اعتماد عمومی به این فناوری است.
در افق آینده، یکپارچهسازی سامانههای بیمه، داروخانه، بیمارستان و آزمایشگاه با پرونده الکترونیک، باعث شکلگیری شبکهای هوشمند از سلامت ملی خواهد شد. این شبکه، نهتنها مراقبت را بهینه میکند، بلکه با ارتقای بهرهوری، بار مالی نظام سلامت را کاهش میدهد.
پرونده الکترونیک سلامت، نه صرفاً یک ابزار فناورانه، بلکه یک گام بنیادین بهسوی عدالت درمانی و حکمرانی هوشمند سلامت است. موفقیت آن، در گروی نگاه فرابخشی، توسعه زیرساختها و آموزش نیروی انسانی است. آیندهای که در آن، هر شهروند تنها با یک کد، از خدمات درمانی شفاف، سریع و یکپارچه بهرهمند میشود، آنقدر دور نیست.